دوخت پارچه کشی با چرخ خانگی: سوزن، دوخت و اشتباه‌های رایج

بازبینی فنی: ملیحه ظریفیان

مربی رسمی سازمان فنی و حرفه‌ای · بازبینی ۲۱ مهر ۱۴۰۵ · آموزشگاه خیاطی خلاق، مشهد

اشتراک

دوخت پارچه کشی با چرخ خیاطی خانگی کاملا شدنی است و چرخ سردوز لازم ندارد. سه چیز را عوض کنید: سوزن را ژرسه بگذارید، به جای دوخت راسته از زیگزاگ باریک استفاده کنید، و پارچه را موقع دوخت نکشید.

در این صفحه تنظیم چرخ برای پارچه کشی، علت نخ‌پریدن و موج‌دار شدن درز، و روش دوخت سرشانه و لبه پایین را قدم به قدم می‌خوانید.

پارچه کشی را با چرخ خانگی می‌شود دوخت؟

بله، پارچه کشی را با هر چرخ خانگی که دوخت زیگزاگ دارد می‌شود دوخت. بیشتر چرخ‌های خانگی همه‌کاره، مثل ژانومه و برادر، این دوخت را دارند.

به گفته استاد ملیحه ظریفیان، برای شروع چرخ سردوز لازم نیست. هر ابزاری کار را کامل‌تر می‌کند، ولی در ابتدا دوخت زیگزاگ و درز فرانسوی جای سردوز را می‌گیرد.

چرخ راسته‌دوز صنعتی فقط دوخت راسته دارد. با آن هم می‌شود پارچه کشی دوخت، ولی درز راسته روی پارچه کشی وقتی لباس کش می‌آید پاره می‌شود؛ پس روی آن فقط جاهایی را بدوزید که کش نمی‌آیند.

برای دوخت پارچه کشی چه سوزنی لازم است؟

برای دوخت پارچه کشی سوزن ژرسه‌دوزی لازم است، یعنی سوزنی که نوکش گرد است. سوزن معمولی نوک تیز دارد و حلقه‌های بافت پارچه کشی را سوراخ می‌کند؛ سوزن ژرسه از لای حلقه‌ها رد می‌شود و پارچه را نمی‌برد.

سوزن ژرسه دو نوع دارد:

• سوزن ژرسه (جرسی): برای بیشتر پارچه‌های کشی، مثل تریکو، جرسی و پنبه کش‌دار.
• سوزن استرچ: نوکش همان‌قدر گرد است، ولی سوراخ سوزنش کوچک‌تر و شیار پشتش عمیق‌تر است. برای پارچه‌هایی که لایکرا یا کش زیاد دارند، مثل لباس ورزشی، کمتر بخیه جا می‌اندازد.

شماره سوزن با ضخامت پارچه بالا می‌رود. برای تریکوی نازک شماره ۱۱ و برای پارچه کشی ضخیم مثل دورس شماره ۱۴ مناسب است.

سوزن کند هم بخیه جا می‌اندازد. اگر وسط کار نخ پرید، اول سوزن را عوض کنید.

کدام دوخت چرخ برای پارچه کشی مناسب است؟

برای درز پارچه کشی، دوخت زیگزاگ باریک مناسب است. زیگزاگ با پارچه کش می‌آید و نخ پاره نمی‌شود؛ دوخت راسته کش نمی‌آید و اولین بار که لباس را می‌پوشید، درز باز می‌شود.

این عددها نقطه شروع است، نه قانون. اول روی دو لایه از تکه اضافه همان پارچه بدوزید و درز را بکشید؛ اگر نخ صدا داد یا پاره شد، طول دوخت را بیشتر کنید.

اگر چرخ شما دوخت کشی دارد، یعنی دوخت سه‌تایی یا شکسته که روی صفحه چرخ با علامت مخصوص نشان داده شده، آن هم جواب می‌دهد. فقط بدانید باز کردن این دوخت سخت است؛ اول روی تکه اضافه امتحان کنید.

چرا موقع دوخت پارچه کشی نخ می‌پرد؟

نخ پریدن در پارچه کشی بیشتر وقت‌ها از سوزن نامناسب و از جمع شدن پارچه زیر پایه است. به گفته استاد ظریفیان، این پنج کار جلوی آن را می‌گیرد:

1. سوزن ژرسه بگذارید. سوزن نوک تیز روی پارچه کشی بخیه جا می‌اندازد.
2. یک لایه کاغذ زیر پارچه بگذارید. کاغذ پارچه را صاف نگه می‌دارد؛ بعد از دوخت، کاغذ را از دو طرف درز پاره کنید.
3. چسب نواری کف پایه بزنید. یک تکه چسب نواری صاف کف پایه چرخ، پایه را روی پارچه لیز می‌کند تا پارچه را با خودش جمع نکند.
4. در ماسوره نخ ترویرا بپیچید. نخ پلی‌استر ترویرا از نخ پنبه‌ای انعطاف بیشتری دارد و با کش پارچه راحت‌تر کنار می‌آید.
5. پارچه را آرام از سمتی که وارد چرخ می‌شود بکشید. فقط آن‌قدر که پارچه پشت سوزن جمع نشود و سوزن از لای بافت رد شود؛ کشیدن محکم درز را موج‌دار می‌کند.

اگر با همه این‌ها باز هم دوخت درست نبود، مشکل از خود چرخ است. استاد ظریفیان این ترتیب را پیشنهاد می‌کند: اول مسیر نخ‌کشی بالا را از نو نخ کنید، بعد کشش نخ را چک کنید، بعد ماسوره را.

ماسوره نباید زیادی پر باشد، نخش باید یکنواخت پیچیده شده باشد و جهت نخ و پیچ قاب ماسوره درست باشد.

چرا درز پارچه کشی موج‌دار می‌شود؟

درز پارچه کشی وقتی موج‌دار می‌شود که پارچه موقع دوخت کش آمده باشد. پارچه کشیده‌شده بعد از دوخت جمع می‌شود و درز مثل فنر چین می‌خورد.

این چند کار درز را صاف نگه می‌دارد:

• اگر چرخ پیچ فشار پایه دارد، فشار را کم کنید تا پایه پارچه را له نکند.
• وزن پارچه را روی میز نگه دارید؛ پارچه‌ای که از لبه میز آویزان است، درز را پایین می‌کشد.
• برای جابه‌جا کردن پارچه، سوزن را پایین نگه دارید و پایه را بالا بزنید، نه اینکه پارچه را از زیر پایه بکشید.
• اگر لایه پایین از لایه بالا جلو می‌افتد، پایه دوبل کمک می‌کند؛ پایه‌ای که پارچه را از بالا هم جلو می‌برد.
• بعد از دوخت، درز را با اتوی بخار و بدون فشار پرس کنید. موج کم با همین اتو صاف می‌شود.

سرشانه و لبه پایین لباس کشی را چطور بدوزم؟

سرشانه لباس کشی را باید با یک نوار مهار کنید، چون وزن لباس روی همین درز است و بعد از چند بار پوشیدن کش می‌آید. یک کش شفاف باریک یا نوار اریب را روی درز سرشانه پشت بگذارید و با خود درز بدوزید.

لبه پایین لباس کشی را دو جور می‌شود دوخت:

• با زیگزاگ: لبه را برگردانید و از روی کار با زیگزاگ پهن‌تر بدوزید.
• با سوزن دوقلو: از روی کار دو خط موازی می‌افتد و از پشت زیگزاگ؛ ظاهری شبیه لباس آماده دارد و کش هم می‌آید.

اگر لبه با سوزن دوقلو برآمده شد، کشش نخ بالا را کمی کم کنید. اگر لبه موج برداشت، پیش از دوخت یک نوار لایی نازک پشت لبه بچسبانید.

بیشتر پارچه‌های کشی ریش نمی‌شوند و لبه درزشان تمیزکاری لازم ندارد. اگر پارچه ریش می‌شود، لبه درز را با یک زیگزاگ جدا ببندید.

اشتباه‌های رایج در دوخت پارچه کشی کدام‌اند؟

1. دوخت راسته روی درزی که کش می‌آید: اولین بار که لباس را می‌پوشید، نخ پاره می‌شود.
2. سوزن معمولی یا کند: بخیه جا می‌افتد و گاهی پارچه سوراخ می‌شود.
3. کشیدن محکم پارچه: درز موج‌دار می‌شود و دیگر صاف نمی‌شود.
4. برش بدون توجه به جهت کش: کش بیشتر پارچه معمولا در عرض است و باید دور بدن بیفتد، نه در طول لباس.
5. سرشانه بدون نوار: سرشانه کش می‌آید و یقه شل می‌شود.
6. دوخت بدون امتحان: هر پارچه کشی رفتار خودش را دارد؛ چند سانت روی تکه اضافه، کل لباس را نجات می‌دهد.

الگوی لباس کشی چه فرقی با الگوی معمولی دارد؟

الگوی لباس کشی معمولا بی‌پنس است. به گفته استاد ظریفیان، الگوی بی‌پنس یا رگالی برای لباس‌های گشاد و صاف، لباس‌های کشی، لباس بچه‌گانه و لباس مردانه است.

کش پارچه کار پنس را می‌کند و لباس خودش روی تن می‌نشیند. رسم این الگو را در درس رایگان الگوی رگالی بالاتنه می‌بینید.

اگر هنوز پارچه نخریده‌اید، پیش از خرید پارچه را از طول و عرض بکشید و ببینید کشش در کدام جهت است. روش امتحان پارچه در مغازه را در مقاله انتخاب پارچه مناسب برای خیاطی بخوانید.

برای اولین لباس، پارچه کشی انتخاب نکنید. استاد ظریفیان ترگال، ابروبادی، نخی و فاستونی را برای شروع پیشنهاد می‌کند، چون زیر دست سر نمی‌خورند.

پارچه کشی را برای وقتی بگذارید که دوخت دامن ساده را یاد گرفته‌اید. اولین دامن را با آموزش دوخت دامن برای مبتدی شروع کنید.